رابطه ی بسیار قوی بین ارگونومی و راحتی وجود دارد. ارگونومی یا عامل انسانی، یک نظم علمی است که با درک تأثیرات میان انسان و سایر پارامترهای سیستم و با مشاغلی که این تئوری ها را به کار می برند، مرتبط است. همچنین مطابق قاعده کلی، با اطلاعات و روشهای طراحی که برای بهینهسازی نیروی انسانی بوجود آمده اند و با عملکرد کلی سیستم در ارتباط است.
در حقیقت ارگونومی، اصولی است که بررسی میکند چگونه باید یک محیط برای عملکرد بهینهی انسان مطابقت داده شود. یکی از نتایجی که از طراحی ارگونومی بدست میآید راحتی یا کاهش ناراحتی است. از این رو ارگونومی، اصولی است که قطعآ در بهینهسازی محیط برای ایجاد حس راحتی نقش دارد. یکی ازتفاوتهای بین راحتی و ارگونومی می تواند این باشد که راحتی بیشتر به مصرف کننده و رفتار مؤثر توجه می کند. اگرچه توجه به احساسات و تجربهها و رفتارهای مؤثر انسانی در ارگونومی نیز وجود دارد و به ثبت رسیده است، برای نمونه در ادامه ی مطالبی که در بالا بیان شد راحتی میتواند توسط یک نفر ارزیابی شود. توجه بیشتر باید به چگونگی درگیری مصرفکننده در فرآیند طراحی معطوف شود. همانطور که پيشتر اشاره شد، اين به معنی دخالت کاربر نهايي در ارتباط با تصميمگيري روشهاي دقيق طراحيها ميباشد. تطابق محيط با انسان (که مد نظر علم ارگونومي است) با يکديگر با افراد مناسب در پرسش سهيماند (مشارکت کنندگان).
راحتی و احساس
آنچه که از مفهوم راحتي می آید داراي يک ترکيب تجربي است که با بررسي احساسات ما شرح داده ميشود. در سالهاي اخير، طراحي جامعه، توجهی رو به رشد در اين احساسات را نشان ميدهد، زيرا راحتي تحت تأثير حالت ما و وضعيتی که در آن قرار داريم بوده و يک رابطه دوستانه با احساسات دارد.
مهندسي kansei ، شيوهاي قابل استفاده در ثبت و مطالعه احساسات بشر در مرحله اول از فرآیند طراحي است.
يکي از بنيانگذاران اين شيوه ناگاماچی از ژاپن در سال 1998 است. Kansei يک کلمه ژاپني است و ترجمه کردن اين لغت سخت است. مثالی از مهندسی Kansei، در طراحی بخشهاي درونی ماشين مزدا، روي صفحه کامپيوتر برای استفاده کنندگان آينده نشان داده شده است. استفادهکنندگان کلماتي را براي آنچه که آنها در طراحيهاي مختلف ديدهاند بکار بردهاند. نشانگرهاي سرعت در طراحيهاي مختلف نشان داده شدند: انحنا، طول با شمارههاي موهومي و… احساسات رانندههاي ماشين در واکنش به نشانگرهاي سرعت اندازهگيري، ثبت و عکسالعملها به عنوان ورودي در طراحي استفاده شد.
يک مطالعه شبيه اما متفاوت در سال 1995 انجام شد. از دانشجويان طراحي صنعتي، طراحي مدلهاي 3D از بطريهاي حاوي نوشيدنيهاي انرژيزا خواسته شد. در طراحي بطري، احساس ايجاد شده بوسيله چشيدن بيان شده. بطريهايي که طراحي شده بودند بر پايه نوشيدنيهاي چشيده شده بودند. اين بطريها در اشکال سادهاي بودند که مشخص نبود که چه طعمي با چه بطري جفت شدهاند. (هماهنگ شدهاند).
براي تطبيق بطريها و طعمها، اشيايي درخواست شده بود و صحت مطابقت بصورت آشکاری، بالا بود. به اين معني که ثبت کردن آزمايشات احساسی، در مراحل اوليه فرآیند طراحي است. براي توسعه محصولات راحت، داشتن علم و دانش در زمينه احساس و طراحي، عاقلانه است. مفهوم احساس در طراحي در يک مکان کار بسیار مهم است. سازندگان محصولات و ماشين آلات ،گرايشي را پيش بيني کردند که در کنفرانسي (راجع به طراحي اثرات سازنده) ارائه شد.
محققان دانشگاه دلفت برای بررسی اثر احساس در طراحي محصول و تمایل استفاده کنندگان ابزاری را طراحی نمودند. براي مثال دسمت و همکاران(2001) روش كارت احساس (هيجان) (emocard) را توسعه داد، ابزاري که بدون نياز به زبان خود گزارش ميدهد. اين روش به دليل اينکه دسمت و هیککرت در سال 1998 پي بردند که بيان شفاهي احساسات و خصوصاً بيان کردن دقيق آن، احساسات با شدت پايينتر بوسيله محصولات فراخوانده مشکل است گسترش پيدا کرد، بعلاوه درخواست استفاده کنندگان براي توصيف واکنشهاي احساسيشان نياز به درگيري ادارکي دارد که ممکن است روي واکنشهايشان تأثير بگذارد. بنابراين روش كارت احساس طراحي شد تا به استفاده کنندگان در بيان واکنشهاي احساسيشان بدون استفاده از کلمات کمک کند.
اين ابزار شامل ۱۶ كارت احساس است که چهرههاي کارتوني با ۸ نوع بيان احساس روي چهره ۸ مرد و چهره ۸ زن را نمايش ميدهد.
شکل۱- ۱۶ كارت احساس(هيجان) توسعه يافته بوسيله دسمت و همکاران (۲۰۰۱) که به يافتن واکنشهاي احساسيها نسبت به محصولات کمک ميکند.
اين بيانات بين حالات خوشایندی (pleasantness) و انگیختگی (arousal) متفاوت است. با اين دو بعد “چرخه احساسات” خلق شد که در ساختار ديداري براي بيان كارت احساس استفاده ميشود (شکل۱)
در اين بحث، كارتهاي احساس به شرکت کنندگان براي بيان واکنشهاي احساسيشان کمک ميکنند، براي نمونه، شرکت کنندگان ميتوانند کارتی که بهترين بيان را جهت پاسخهاي احساسي براي يک محصول دارد انتخاب کنند.
شرکت کنندگان همچنين ميتوانند کارتها را به منظور ارتباط بردارند، در اينصورت کارتها ميتوانند هم براي کمک به تعيين ماهيت و خاصيت واکنشهاي احساسي استفاده شوند و هم به شروع صحبت راجع به اين واکنشها توسط يک طراح يا محقق کمک کنند.
راحتی
معنی کلمه راحتی در واژهنامههای مختلف و کشورهای مختلف،متفاوت است. راحتی در بسیاری از فرهنگ لغات[۱]. راحتی از درد، بهزیستی (احساس خوب داشتن) توصیف شده است .در این واژهنامهها راحتی همچنین “آرامش درونی، یا چیزهایی که با خود آرامش و راحتی به شخص میدهند“ معنی شده است. بسیاری از مردم با چیزهای قابل دیدن مثل کفش و لباس، احساس راحتی درونی پیدا میکنند. به هر حال تحقیقات همچنین بر روی آب و هوا نیز متمرکز است،و به زبان دیگر میتوانید از رقیبتان سبقت بگیرید و مزیت راحتی را در جای خود داشته باشید.در این صورت،آسودگی خاطر[۲] به معنی این است که خیلی نگران نباشید. بنابراین بهنظر میرسد که طبیعت درونی[۳](صفت باطنی) جزء تحقیقات راحتی نیست.
اهمیت راحتی
هر فرد توجه ویژه به راحتی دارد. هنگامی که تخت خواب یا ماشینی را میخرید یا بر فراز اقیانوس پرواز میکنید، راحتیاز اهميت زيادي برخوردار است. بنابراین، تولیدکنندگان محصولاتی از قبیل: صندلی، اتومبیل، تختخواب، ابزارهای دستی و خطهای تولیدی برای تولید محصول راحتتر یا به عبارتی برای ایستادن در سکوی اول رقابتها، در تلاش هستند. راحتی بهوسیلهی عوامل زیادی در محیط تحت تاثیر قرار میگیرد. به این معنا که به سادگی قابل طراحی، عرضه به بازار و مدیریت متمرکز بر راحتی نیست. اگر چه دانش راحتی برای طراحی داخلی هواپیما، کار در بخش بازاریابی یک تولیدکنندهی وسیلهی دستی، مدیریت عملکرد بهینه کارمندان اداره، یا تلاش برای اندازهگیری ناراحتی بهعنوان عامل دردهای کمر، یک نیاز است.
هر فردی نسبت به راحتی، عقیدهای دارد. طراحی یک محصول ممکن است تنها توسط یک مصرفکننده ارزیابی شود. یک محصول به خودی خود نمیتواند راحت باشد. به این علت این کتاب توجه زیادی به چگونگی درگیری مصرفکننده در فرآیند طراحی، توجه کرده است. مصرفکنندهی نهایی باید درگیر شود.
اهمیت ناراحتی
کاهش ناراحتی یک پدیده تجملگرایانه نیست. برای حصول به عملکرد بهینهی انسان، باید از ناراحتیها جلوگیری شود. بهعنوان مثال، اتاقک یا واگن حامل راننده،بایدبا عملکرد راننده منطبق باشد. کاربرد مشابه برای محیط کاری کارگران مونتاژ و سیستمهای سخت افزاری کارمندان دفاتر است.
عملکرد بهینهی انسان در راس مسائل مورد نظر رقابتکنندگان قرار دارد و کاهش ناراحتی میتواند کمک بزرگی در این زمینه باشد. همچنین ناراحتی باعث دردهای کمر، گردن و دستها میشود، و به این دلایل باید از آن جلوگیری شود. ناراحتی میتواند به مشکلات اسکلتی – عضلانی منجر شود و برای جامعه هزینه زیادی در برداشته باشد.
در زیر سه مسئله برای جلوگیری از ناراحتی مشاهده میگردد:
- علت دقیق ناراحتی یا راحتی، شناخته شده نیست و مدلی برای شرح علت راحتی وجود ندارد.
- راحتی یک پدیدهی ذهنی بوده و هر فرد معنای خاص و شخصی از راحتی دارد.
- مراحل طراحی راحتی توصیف نشده است و شیوهی آن هم شناخته شده نیست.
سه عامل فوق به هم مرتبط هستند، اما برای وضوح بیشتر مدل، تجارب ذهنی آزمایششوندگان و اصول جدا شدهاند.
دانش راحتی مورد نیاز است
تولیدکنندگانی هستند که ادعا میکنند محصولاتشان راحتی را افزایش میدهد. ادعای آنها بر مبنای وجود حسگرهای خاص در محصولاتشان و یا کنترل آنها توسط کارشناس میباشد. مطمئناً هر کس تا حدی برخی از دانشهای راحتی را دارد، که میتوان با تعمیم آن، برخی موارد را پیشگویی نمود. اگر چه هر چند عاقلانه نیست خرید تخت خواب یا موقعیت شغلی (که حدوداً ۳/۱ عمر ما استفاده میشوند) تنها بر مبنای این باور باشند. ناراحتی در خودروها یا در طول خط مونتاژ میتواند منجر به اشتباهات یا دردهای کمر شود. سطح پایین راحتی در هواپیما میتواند به فروش کمتر منجر شود، زیرا امروزه اطلاعات مختلف برای درجهبندی راحتی بهسادگی در اینترنت قابل دستیابی است. بنابراین شیوههای طراحی دربردارندهی آزمایشها یا تجربهها بهوسیله استفادهکنندگان نهائي واقعی، مرجع هستند. اگر چه ساده نیست که تنها از مصرفکنندهی نهایی سوال کنید: ”آیا فکر میکنید این می تواند راحت باشد؟“ و یا “آیا هنگامی که از آن استفاده میکردید، راحت بود؟ “ورودی کاملی را برای طراحی به شما نخواهد داد.
مطالعات زیادی، تأثیر مثبت فرآیند طراحی را که در هر مصرفکننده نقش مهمی ایفا میکند نشانمیدهد. دو مورد از این مطالعات به قرار زیرند:
۱- شامل آزمونهای مصرفکننده میشود که به راحتی بیشتر کاردک نقاشی منجر شده و به نرخ فروش بالاتر در بازار منتهی میشود.
۲- با بهبود خط مونتاژ به بهرهوری بالاتر و رضایتمندی بیشتر کارگران منتهی میگردد.
[۱]the New Penguin English Dictionary 2000 ; Van Dale 2000
[۲]Comfortable
[۳]Interior
منبع:
